چرا سی‌ان‌جی هنوز به مقصد نرسیده است؟

خبر حرفه ای/بیش از دو دهه از آغاز توسعه سی‌ان‌جی در کشور می‌گذرد و با وجود فعالیت بیش از ۲ هزار و ۳۶۵ جایگاه و ظرفیت عرضه حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز، مصرف این سوخت حدود ۱۶ میلیون مترمکعب است؛ فاصله‌ای که نشان می‌دهد مشکل بیش از آنکه کمبود زیرساخت سی ان جی باشد، به کاهش جذابیت اقتصادی، افت تولید خودروهای دوگانه‌سوز و کم‌رنگ شدن سیاست‌های حمایتی بازمی‌گردد.

به‌ گزارش خبر حرفه ای از ایسنا، طرح توسعه سی‌ان‌جی (CNG) از سال ۱۳۸۰ با هدف تنوع‌بخشی به سبد سوخت و کاهش وابستگی بخش حمل‌ونقل به بنزین آغاز شد و طی بیش از دو دهه، زیرساخت گسترده‌ای برای عرضه این سوخت در کشور ایجاد شده است؛ با این حال، فاصله قابل توجه میان ظرفیت موجود و میزان مصرف نشان می‌دهد که این ظرفیت هنوز به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.

در شرایطی که افزایش مصرف بنزین طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اصلی بخش انرژی کشور تبدیل شده، شبکه عرضه سی‌ان‌جی همچنان از ظرفیت قابل توجهی برخوردار است. در حال حاضر بیش از ۲ هزار و ۳۶۵ جایگاه عرضه سی‌ان‌جی در کشور فعال است که مجموع ظرفیت عرضه آنها به حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد، در حالی که میزان مصرف کنونی این سوخت حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز است.

از سوی دیگر، از میان ۲۶ میلیون خودروی سبک و نیمه‌سنگین بنزین‌سوز کشور، ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار خودرو، معادل بیش از ۱۵ درصد خودروهای کشور، دوگانه‌سوز هستند؛ آماری که نشان می‌دهد بخشی از زیرساخت لازم برای توسعه مصرف سی‌ان‌جی از سال‌ها قبل در کشور ایجاد شده است.

با وجود این ظرفیت، فاصله معناداری میان ظرفیت عرضه و مصرف سی‌ان‌جی وجود دارد؛ موضوعی که به گفته مسئولان، بخشی از آن به کاهش جذابیت اقتصادی این سوخت برای مصرف‌کنندگان بازمی‌گردد. بر همین اساس، ایجاد اختلاف قیمت معنادار میان بنزین و سی‌ان‌جی یکی از الزامات افزایش استقبال مردم از این سوخت عنوان می‌شود.

از سوی دیگر، کاهش تولید خودروهای دوگانه‌سوز از سوی خودروسازان نیز در سال‌های گذشته بر روند مصرف سی‌ان‌جی اثر گذاشته است. اسناد بالادستی همواره بر تکلیف خودروسازان برای اختصاص حداقل ۳۰ درصد تولید خود به خودروهای دوگانه‌سوز تأکید داشته‌اند، اما در سال‌های اخیر سهم تولید خودروهای دوگانه‌سوز بین صفر تا چهار یا پنج درصد بوده است؛ فاصله‌ای که موجب شده خودروهای جدید عمدتاً دوگانه‌سوز نباشند.

ظرفیت مغفول سی‌ان‌جی در سبد سوخت کشور

در عین حال، اختلاف قیمت بنزین و سی‌ان‌جی به‌گونه‌ای است که در صورت استفاده از سی‌ان‌جی، هزینه سالانه سوخت خانوارهای پرمصرف می‌تواند تا ۵۰ میلیون تومان کاهش یابد؛ مزیتی اقتصادی که در صورت تقویت مشوق‌ها و تداوم سیاست‌های حمایتی می‌تواند در افزایش سهم این سوخت در سبد حمل‌ونقل کشور مؤثر باشد.

احسان جان‌محمدی، رئیس انجمن صنفی CNG، دلیل ایجاد بیش از ۹۰ درصد توسعه سی‌ان‌جی را توجه و سیاست‌های دولت‌های مختلف، وزارتخانه‌های مختلف و در نهایت مردم می‌داند و معتقد است این توجه به‌مرور ضعیف و ضعیف‌تر شده است.

وی با اشاره به تعداد خودروهای CNGسوز در کشور، گفت: حدود چهار تا چهار و نیم میلیون خودروی CNG در سطح کشور داریم که متأسفانه به دلیل مشکلاتی که در وزارتخانه‌ها وجود داشته، شناسایی دقیق آنها هنوز انجام نشده است. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد بین چهار تا چهار و نیم میلیون خودرو داریم که این تعداد حدود ۲۰ درصد خودروهای کل کشور است.

به گفته جان‌محمدی، از آنجا که خودروهای CNGسوز عمدتاً در تاکسی‌ها، وانت‌های باری و حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌شوند، برآورد این انجمن آن است که بین ۲۴ تا ۲۶ درصد پیمایش حمل‌ونقل با این خودروها انجام می‌شود و اگر به‌طور متوسط ۲۵ درصد در نظر گرفته شود، در حال حاضر حدود ۱۳ تا ۱۶ درصد و به‌طور متوسط ۱۵ درصد از مصرف سوخت حمل‌ونقل کشور مربوط به CNG است. امسال حتی ۵۰۰ میلیارد تومان برای جایگاه‌ها هزینه کرده‌ایم تا فقط به مردم نشان دهیم که CNG همچنان وجود دارد و می‌توانند از CNG در سبد سوخت خود استفاده کنند. این اقدام تأثیر چندان بزرگی نداشت، اما بی‌تأثیر هم نبود.

مشوق‌ها؛ حلقه مفقوده بازگشت CNG

در همین راستا، جایگاه‌داران سی‌ان‌جی برای سومین بار در قالب یک پویش ملی، عرضه رایگان سی‌ان‌جی را با هدف همدلی با مردم و ایفای مسئولیت‌های اجتماعی خود آغاز کرده‌اند.

این طرح نخستین بار در جنگ ۱۲ روزه در تهران آغاز شد و سپس استان قم و سایر استان‌ها نیز به آن پیوستند. در جنگ رمضان نیز این فراخوان از روز دوم آغاز شد و در سراسر کشور به این نهضت ملی پیوستند. در مرحله سوم اجرای این پویش نیز بیش از ۶۰۰ جایگاه در این طرح شرکت کردند.

بر اساس آمارها، این اقدام تأثیر چندان بزرگی نداشت، اما بی‌تأثیر هم نبود؛ به‌طوری که بین یک تا دو میلیون لیتر از مصرف بنزین کاهش پیدا کرد. این موضوع نشان می‌دهد در صورت فراهم کردن راهکار و مشوق برای مصرف‌کننده، می‌توان جذابیت استفاده از CNG را افزایش داد.

در مجموع، صنعت سی‌ان‌جی در ایران با وجود برخورداری از زیرساخت مناسب، همچنان تا بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های خود فاصله دارد. احیای این ظرفیت می‌تواند یکی از سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین ابزارها برای مهار رشد مصرف بنزین باشد؛ چراکه در شرایط کنونی، سی‌ان‌جی برای اقتصاد انرژی ایران صرفاً یک سوخت جایگزین نیست، بلکه ظرفیتی آماده برای کاهش فشار بر مصرف بنزین و کاهش واردات یا هزینه‌های تأمین سوخت به شمار می‌رود.

بر این اساس، بازگرداندن سی‌ان‌جی به جایگاه واقعی خود در سبد سوخت کشور، بیش از آنکه به توسعه گسترده زیرساخت‌ها نیاز داشته باشد، به سیاست‌گذاری مؤثر در حوزه قیمت‌گذاری، تولید خودروهای دوگانه‌سوز و ایجاد انگیزه برای مصرف‌کنندگان وابسته است.