پایان چک رمزدار؛ شبکه بانکی به چک تضمین‌شده رسید

خبر حرفه ای/حذف چک‌های رمزدار و جایگزینی آن‌ها با چک‌های تضمین‌شده، یکی از تازه‌ترین اصلاحات نظام پرداخت کشور است؛ اقدامی که به گفته کارشناسان، با افزایش شفافیت، تسهیل استعلام و کاهش ریسک معاملات، اعتماد و امنیت بیشتری را در مبادلات اقتصادی ایجاد خواهد کرد.

دی ماه سال گذشته بود که بانک مرکزی از برنامه جایگزینی چک های رمزدار با چک های تضمین شده و ممنوعیت صدور آن از هفته پایانی فروردین ۱۴۰۵ خبر داد و هدف از این اقدام را افزایش شفافیت، تسهیل استعلام، حذف محدودیت‌های جغرافیایی و یکسان‌سازی رویه پرداخت چک در شبکه بانکی اعلام کرد.

از ویژگی‌های چک تضمین‌شده می توان به ثبت صدور آن در سامانه صیاد (پیچک) توسط بانک صادرکننده، پذیرش و پرداخت در تمامی شعب بانک‌ها بدون محدودیت جغرافیایی و امکان استعلام توسط ذی‌نفع از همه مسیرهای استعلامی اشاره کرد؛ این مسیرها شامل درگاه‌های نوین بانکی مانند اینترنت‌بانک و همراه‌بانک، خودپردازهای فعال در زیست‌بوم چک، پیامک و اپلیکیشن‌های موبایلی است.

بر اساس اعلام بانک مرکزی، چک‌های تضمین‌شده مشابه چک‌های رمزدار فاقد وضعیت برگشتی هستند. از این‌رو بانک‌ها می‌توانند رویه پرداخت فوری این نوع چک را اجرایی کنند.

همچنین با توجه به ثبت اطلاعات چک تضمین‌شده در سامانه صیاد (پیچک)، صحت چک صادره برای بانک قابل تشخیص خواهد بود و این امکان فراهم می‌شود که در راستای مشتری‌مداری و یکسان‌سازی رویه‌ها، وجه چک تضمین‌شده در زمان مراجعه ذی‌نفع پرداخت شود.

کارشناسان حوزه سیاست های پولی علت این تصمیم بانک مرکزی را چنین تحلیل کرده اند که استفاده از چک رمزدار طی سال‌های اخیر کاهش یافته و فعالان اقتصادی بیشتر از سایر ابزارهای پرداخت استفاده می‌کنند.

کامران ندری، کارشناس اقتصادی و بانکداری اسلامی در گفت‌وگو با ایرنا درباره تصمیم بانک مرکزی برای حذف چک‌های رمزدار گفت: مشکلی که برای استفاده از چک رمزدار در معاملات روزمره وجود داشت، این بود که اگر پس از دریافت چک، معامله در مراحل پایانی به هر دلیلی انجام نشود، ابطال چک و بازگرداندن وجه به حساب صادرکننده فرایند ساده‌ای نبود.

ندری ادامه داد: در چنین شرایطی، فروشنده نیز باید برای ابطال چک حضور داشته باشد و همین موضوع باعث می‌شود بازگرداندن چک رمزدار و استرداد وجه با دشواری همراه شود. به همین دلیل، ریسک استفاده از این ابزار در معاملاتی که احتمال به هم خوردن آن‌ها وجود دارد، نسبتاً بالاست.

این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد: مردم نیز تا حد زیادی از این موضوع آگاه هستند و به همین دلیل، امروزه استفاده از چک رمزدار چندان رایج نیست و در بسیاری از معاملات، افراد ترجیح می‌دهند از چک بانکی استفاده کنند.

وی هدف از حذف چک های رمزدار را تسهیل معاملات و مراودات پولی مردم عنوان کرد و گفت: دسترسی سریع به وجه مهمترین مزیت چک رمزدار به شمار می رود زیرا وجه تقریباً بلافاصله قابل واریز به حساب است، در حالی که در چک بانکی معمولاً این فرآیند زمان بیشتری، حدود ۲۴ ساعت، به طول می‌انجامد و به همین دلیل ریسک معامله با چک رمزدار برای مردم بسیار بالا بود.

ندری با بیان اینکه ریسک بالای چک رمزدار سبب شده بود که کمتر بین مردم رایج باشد، افزود: مردم اغلب زمانی از چک رمزدار استفاده می‌کردند که از انجام قطعی معامله اطمینان داشتند و می خواستند وجه سریع‌تر به حساب فروشنده منتقل شود.

وی در عین حال به مزیت های چک های تضمین شده به عنوان ابزار جدید پرداخت در شبکه بانکی اشاره کرد و گفت: چک های تضمین شده به دلیل امکان استعلام برای ذی نفع و ردیابی تراکنش ها، جلوی کلاهبرداری و پولشویی را می گیرد و از منظر سالم سازی فضای اقتصادی نیز حایز اهمیت است.

این کارشناس اقتصادی با یادآوری اینکه معاملات اقتصادی در بازار بر پایه اعتماد شکل می گیرد و بدون وجود این اعتماد، انجام بسیاری از مبادلات امکان‌پذیر نخواهد بود، اظهار داشت: از این منظر، تصور نمی‌کنم حذف چک رمزدار تغییر محسوسی در روند معاملات ایجاد کند بلکه با ابزارهای جدید، اطمینان بیشتری برای دو طرف ایجاد می کند.