افزایش آثار تاریخی جهانی و ملی آسیب‌دیده به ۱۰۸ مورد

وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی جمهوری اسلامی ایران با انتشار بیانیه شماره ۳، از افزایش قابل توجه خسارات وارد شده به میراث تاریخی و فرهنگی کشور در پی حملات نظامی اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی خبر داد.

بر اساس آخرین ارزیابی‌های میدانی و گزارش‌های کارشناسی این وزارتخانه، شمار آثار تاریخی آسیب‌دیده تا بامداد سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ به ۱۰۸ اثر و بنای تاریخی و تمدنی در نقاط مختلف کشور رسیده است. این در حالی است که پیش‌تر در بیانیه شماره ۲ وزارت میراث‌فرهنگی که در تاریخ ۲۳ اسفند منتشر شد، آسیب به ۵۶ اثر تاریخی اعلام شده بود. بررسی‌های تکمیلی، مستندسازی‌های میدانی و همچنین تداوم حملات در روزهای اخیر نشان می‌دهد دامنه خسارات وارد شده به میراث‌فرهنگی ایران به‌طور قابل توجهی گسترش یافته است.

طبق گزارش‌های رسمی، استان تهران با ۶۰ اثر تاریخی بیشترین میزان آسیب را متحمل شده است. پس از آن استان‌های اصفهان با ۱۹ اثر، کردستان با ۱۲ اثر، لرستان و کرمانشاه هر کدام با ۴ اثر، بوشهر و قم هر کدام با ۲ اثر و استان‌های ایلام، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، مازندران و سیستان و بلوچستان هر کدام با یک اثر در شمار مناطق آسیب‌دیده قرار دارند.

این آثار مجموعه‌ای از میراث‌جهانی، آثار ثبت‌شده در فهرست آثار ملی و همچنین بناها و محوطه‌های واجد ارزش تاریخی و فرهنگی را دربرمی‌گیرند؛ آثاری که نه تنها بخش مهمی از حافظه تمدنی ایران به شمار می‌روند، بلکه بخشی از میراث مشترک فرهنگی بشریت محسوب می‌شوند.

در کنار این خسارات، شش بافت تاریخی شهری در شهرهای تهران، اصفهان، سنندج، کرمانشاه، قم و خوانسار نیز در جریان این حملات دچار آسیب‌هایی شده‌اند؛ موضوعی که نگرانی‌های کارشناسان میراث‌فرهنگی نسبت به تداوم تهدید علیه ساختارهای تاریخی شهرهای ایران را افزایش داده است.

بر اساس این گزارش، در تازه‌ترین مورد از این خسارات، بامداد سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ حمله‌ای به حریم مجموعه فرهنگی–تاریخی سعدآباد ـ بزرگ‌ترین مجموعه فرهنگی–تاریخی ایران ـ صورت گرفت. هرچند آثار و اشیای موزه‌ای کاخ‌موزه‌های این مجموعه پیش‌تر با هدف صیانت از میراث‌فرهنگی کشور جمع‌آوری و به مخازن امن منتقل شده بود، اما موج انفجارهای متعدد موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به برخی بناهای تاریخی این مجموعه شده است.

همچنین بخش‌هایی از تزئینات ارزشمند معماری شامل گچ‌بری‌ها، آیینه‌کاری‌ها و سنگ‌کاری‌های تاریخی متعلق به دوره قاجار و پهلوی اول بر اثر موج انفجار آسیب‌های قابل توجه و در مواردی جبران‌ناپذیر دیده‌اند.

وزارت میراث‌فرهنگی در این بیانیه با اشاره به اصول شناخته‌شده حقوق بین‌الملل و اسناد معتبر جهانی، از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، تاکید کرده است که هرگونه اقدام نظامی منجر به آسیب به میراث‌فرهنگی، نقض آشکار تعهدات بین‌المللی و تهدیدی علیه حافظه تاریخی انسانیت به شمار می‌آید.

این وزارتخانه در ادامه با تاکید بر اینکه ایران آغازگر هیچ جنگی نبوده است، تصریح کرده ملت ایران با اتکا به آگاهی تاریخی و مسئولیت تمدنی خود مصمم است با تمام توان از سرزمین، هویت تاریخی، میراث‌فرهنگی و سرمایه‌های تمدنی خویش پاسداری کند.

در این بیانیه همچنین از ایرانیان سراسر جهان به عنوان بخشی از پیکره واحد ملت ایران خواسته شده است با واکنشی در شأن تمدن ایرانی، حقیقت وضعیت میراث‌فرهنگی ایران را برای افکار عمومی جهانی تبیین کنند و در معرفی جایگاه واقعی ایران به عنوان یکی از کهن‌ترین کانون‌های تمدنی جهان نقش‌آفرینی کنند.

وزارت میراث‌فرهنگی همچنین از سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای تخصصی حوزه میراث‌فرهنگی جهان خواسته است فراتر از واکنش‌های نمادین، با بهره‌گیری از سازوکارهای حقوقی و نظارتی موجود، اقدامات مؤثر و فوری برای جلوگیری از تداوم آسیب به میراث فرهنگی ایران اتخاذ کنند؛ میراثی که به عنوان بخشی از گنجینه فرهنگی بشریت، حفاظت از آن مسئولیتی مشترک برای جامعه جهانی به شمار می‌رود.

این بیانیه در پایان تاکید می‌کند صیانت از میراث‌فرهنگی در زمان بحران، آزمونی برای وجدان فرهنگی جامعه جهانی است و حفاظت از میراث ایران در حقیقت پاسداری از بخشی از حافظه تاریخی تمدن انسانی محسوب می‌شود.